#60 Model góry lodowej

1. Nazwa metody

Model góry lodowej

2. Nazwy alternatywne

Model myślenia systemowego

3. Krótki opis

Model lodowca to narzędzie myślenia systemowego, które pomaga spojrzeć poza granice bieżących wydarzeń i zrozumieć głębsze przyczyny problemów. Zgodnie z tym modelem widoczne zdarzenia (czubek góry lodowej) są jedynie wynikiem ukrytych wzorców, struktur i modeli mentalnych (część góry lodowej znajdująca się pod wodą).

4. Cel / Kiedy stosować

Służy do dogłębnej analizy przewlekłych i złożonych problemów. Pomaga przejść od reaktywnego rozwiązywania objawów do proaktywnej zmiany systemu, który te problemy generuje.

5. Sposób postępowania / Jak ją stosować

Przeanalizuj problem na czterech poziomach, od góry do dołu:
1. Poziom zdarzeń (Events – Co się wydarzyło?): Opisz konkretne zdarzenie, które jest widoczne. Przykład: „Jano miał wczoraj grypę i nie przyszedł do pracy”. Jest to poziom reaktywny.
2. Poziom wzorców (Patterns – Jakie są trendy?): Poszukaj długoterminowych trendów i powtarzających się wzorców zachowań. Przykład: „Jan choruje co miesiąc. Ogólnie w naszym zespole występuje wysoka zachorowalność, zwłaszcza zimą.” Jest to poziom adaptacyjny.
3. Poziom struktur (Structures – Co wpływa na te wzorce?): Szukaj struktur fizycznych, organizacyjnych lub procesowych, które powodują te wzorce. Przykład: „Mamy biuro typu open space bez wentylacji, co ułatwia rozprzestrzenianie się wirusów. Firma nie posiada programu wspierającego zdrowie”. Jest to poziom kreatywny.
4. Poziom modeli mentalnych (Mental Models – Jakie przekonania i wartości tworzą te struktury?): Poszukaj głęboko zakorzenionych przekonań, wartości i założeń, które utrzymują system w ruchu. Przykład: „Panuje przekonanie, że »praca jest ważniejsza niż zdrowie« oraz że »chodzenie do pracy nawet gdy jest się chorym jest przejawem oddania«”. To jest poziom transformacyjny.

6. Przykład z praktyki

Zdarzenie: Awaria strony internetowej. Schemat: Awarie zdarzają się coraz częściej, zwłaszcza przy dużym obciążeniu. Struktura: Infrastruktura serwerowa jest przestarzała, a oprogramowanie nie jest zoptymalizowane. Model mentalny: „Po co inwestować w infrastrukturę, skoro to jeszcze jakoś działa? IT to tylko centrum kosztów”.

7. Zalety

- Wspiera myślenie systemowe: pomaga dostrzec cały system i wzajemne powiązania w nim
.- Ujawnia rzeczywiste czynniki sprzyjające zmianom: pokazuje, że najskuteczniejsze zmiany zachodzą na poziomie struktur i modeli mentalnych.
- Prowadzi do trwałych rozwiązań, a nie tylko do doraźnych „łat”.
- Poprawia przewidywanie przyszłych problemów.

8. Ryzyko / Limity

- Abstrakcyjność: Zwłaszcza poziom modeli mentalnych może być dla zespołów trudny do uchwycenia.
– Wymaga czasu i głębokiej refleksji.
- Opór przed zmianą: Zmiana głębokich struktur i modeli mentalnych jest bardzo trudna i napotyka opór
.- Trudności z udowodnieniem: Związki między poziomami są często hipotetyczne i trudno je udowodnić za pomocą twardych danych.

9. Wskazówki z praktyki

- Stosujcie to w zespole: Dyskusja na temat poszczególnych poziomów przynosi bogatsze wyniki.
- Zadawajcie pytanie „dlaczego”: Przejście między poziomami jest w zasadzie formą metody „5 Why”.
- Skoncentrujcie się na zmianie struktur: To poziom, na którym większość organizacji ma największy wpływ na rzeczywistą zmianę.